Περιοδικό || Άρθρο: Ωσεολαγνείας... επικαιρικά αναγνώσματα, Συμμετοχή στον 1ο Διαγωνισμό του Καλλιτεχνείου


Τον παλιό κακό καιρό, εκεί στα ογδοήκονταζ, όταν η νεοκαθαρεύουσα άρχιζε να σηκώνει επαναστατικό κεφάλι, δήθεν σαν μειονοτική αντίδραση στη φτιαχτή δημοτική των τότε πολιτικών ταγών (που ήταν πράγματι εκνευριστική, αν όχι υποκριτική ), ορισμένοι γλωσσαμύντορες -θυμάμαι πρόχειρα και αναφέρω τον Καλλιόρη και τον Τζανετάκο- έγραφαν ιερεμιάδες για γλωσσικά ατοπήματα (αληθινά ή φανταστικά) που τα θεωρούσαν συμπτώματα γλωσσικού εκφυλισμού.


Ένα από αυτά το ονόμαζαν «σανίτιδα», εννοώντας τη δήθεν παράχρηση του σαν στη θέση του «σωστού» ως. Το σαν, μας έλεγαν, δηλώνει αυστηρά παρομοίωση, σύγκριση ανάμεσα σε δύο μερικώς όμοια πράγματα· ενώ το ως ιδιότητα, αληθινή και παραδεκτή. Έτσι, πάντα σύμφωνα με τους γλωσσαμύντορες, ο γιατρός που έλεγε στον ασθενή του «Εγώ σαν γιατρός σου σε συμβουλεύω να κόψεις το τσιγάρο» αποποιούνταν αυτόχρημα την ιδιότητα του γιατρού: αν δεν ήθελε να συλληφθεί για γλωσσικό έγκλημα από τον Ιατρικό Σύλλογο, έπρεπε να λέει «Εγώ ως γιατρός σου.»

Το κόλπο έπιασε, κυρίως ανάμεσα στους δημοσιογράφους, οι οποίοι ως γνωστόν εμμανώς αρέσκονται σε λεπτές σημασιολογικές γλωσσοδιακρίσεις, κι έτσι σήμερα το σαν έχει εξοβελιστεί από τα κείμενα των γραφιάδων που εγείρουν την αξίωση να σέβονται γλωσσικά τουλάχιστον τον εαυτό τους. Εννοώ ότι κανένας πια δε χρησιμοποιεί το σαν, ακόμα κι όταν (σύμφωνα με τους γλωσσαμύντορες) η χρήση του θα ήταν επιβεβλημένη. Για το θέμα έχει γράψει μερικά πολύ νόστιμα ο Νίκος Σαραντάκος στο «Δωδεκάλογο της νεοκαθαρεύουσας»

Η δεύτερη επικίνδυνη λεξιλογική ασθένεια, εξίσου διαδεδομένη, είναι η γενικευμένη ωσεοπάθεια. Ο ασθενής αναπτύσσει αλλεργία στο «σαν», και το αντικαθιστά παντού με το «ως» ή, σε ήπια μορφή, με το «ωσάν». Στις βαρύτατες μορφές της, που δεν έχουν τεκμηριωθεί αρκετά, ο ασθενής μετονομάζει το Σαν Φραντσίσκο σε Ως Φραντσίσκο. Για την αντιμετώπιση της γλωσσονόσου αυτής κάποιοι χορηγούν στους ασθενείς δισκία λεπτών διακρίσεων, τα οποία όμως η σύγχρονη έρευνα θεωρεί ατελέσφορα. Πάντως, όταν κάποιος οπαδός του γλαφυρού λόγου πει την πάτησα ως ζώον, μπορείτε να τον συγχαρείτε για την ομολογούμενη αυτογνωσία του.

Θυμήθηκα την παλιά τούτη συζήτηση σήμερα, διαβάζοντας (ναι, βαπτίζομαι ως γλωσσομαζοχίστρια με τη βούλα) ένα άρθρο σε Αθηναϊκή εφημερίδα ευρείας κυκλοφορίας για την αχαλίνωτη καταστρατήγηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων ανηλίκων.. Ο τίτλος του άρθρου συνδυάζει κομψεπίκομψα την ωσεοπάθεια με την πολυαγαπημένη μου κατάχρηση των εισαγωγικών:

ΟΗΕ: Οι καθεστωτικοί στη Συρία χρησιμοποιούν παιδιά ως «ασπίδες»

Από τη μιά, τρόμος μπροστά στο σαν, από την άλλη τρόμος μπροστά στη μεταφορά (horror metaphorae): το αποτέλεσμα ήταν ένας τίτλος που δείχνει, εύγλωττα και επιγραμματικά, πόσο άτρωτη είναι η νεοκαθαρεύουσα στη μετωπική σύγκρουση με την ακαλαισθησία. Το μόνο που είχε να κάνει ο τιτλατζής ήταν να αντικαταστήσει εκείνο το αδικιωρισμένο το ως με ένα απλό και ωραίο σαν: αν μη τι άλλο, θα είχε ξεφορτωθεί και τα φριχτά εισαγωγικά του «ασπίδες».

Όσοι έχουνε την κακή συνήθεια να διαλεγονται μαζι μου, θα ξέρουνε βέβαια πως με βγάζει απ' τα ρούχα μου η αλόγιστη χρήση εισαγωγικών. Το φαινόμενο μοιάζει να λαμβανει επιδημικές διαστάσεις, ιδιαίτερα στην έντυπη και ηλεκτρονική δημοσιογραφία . Για να λέμε του στραβού το δίκιο, όπως μου έχουν επισημάνει καλοί φίλοι, πολλές φορές ο ένοχος δεν είναι ο συντάκτης του κειμένου, αλλά ο λεγόμενος τιτλατζής, δηλαδή ο προφανέστατα αναλφάβητος αχαρακτήριστος, που έχει για αρμοδιότητα τη σύνταξη των τίτλων.

Οι φίλοι πιθανώς έχουν δίκιο: είναι πράγματι πολύ μεγαλύτερη η συχνότητα με την οποία τα αδικαιολόγητα, καταχρηστικά εισαγωγικά εμφανίζονται στον τίτλο παρά στο σώμα του κειμένου. Δεν νομίζω όμως ότι το επιχείρημα αυτό μετριάζει καθόλου τη σοβαρότητα του φαινομένου. Αν μη τι άλλο, όσοι συνηθίζουν, για να μη χάνουν τον χρόνο τους, να διαβάζουν τους τίτλους μονάχα των δημοσιευμάτων (σ' αυτούς ανήκει και η υποφαινόμενη) κινδυνεύουν να εξοικειωθούν με το νοσηρό φαινόμενο, έτσι που να μην τους ενοχλεί πια, όπως λόγου χάρη η μπόχα της Κόλασης παύει κάποτε να ενοχλεί το Δάντη και το Βεργίλιο (στο ενδέκατο canto, νομίζω).

Ακόμα κι εγώ, για παράδειγμα, κοντεύω να συνηθίσω τα εισαγωγικά που αγκαλιάζουν ασφυκτικά το ρήμα φεύγω, όταν χρησιμοποιείται, συνηθέστατα στο τρίτο ενικό του αορίστου («έφυγε»), για να δηλώσει ευφημιστικά την προς Κύριον εκδημίαν, την εις τας αιωνίους μονάς μετοικεσίαν, το θάνατο τελοσπάντων. Δεν είμαι σίγουρη τι σκοπιμότητα εξυπηρετούν, στο αρρωστημένο μυαλό του συντάκτη ή του τιτλατζή, τα εισαγωγικά εδώ. Προφανώς, θέλουν να επισημάνουν τη μεταφορική χρήση του φεύγω: μη νομίσεις, εκτεθειμένε αναγνώστη, ότι ο μεταστάς έφυγε για να πάρει τσιγάρα στο περίπτερο. Όχι: «έφυγε» για το «μεγάλο ταξίδι», για τη «γειτονιά των αγγέλων», για «την άλλη όχθη» και άλλα τέτοια αηδέστατα που επινοούν οι δημοσιογράφοι, λες και ο δήθεν ευφημισμός θα θίξει λιγότερο τον εκλιπόντα, ή λες και απευθύνονται σε νήπια, που τρομάζουν όταν πρωτοσυνειδητοποιούν ότι είμαστε όλοι μελλοθάνατοι.

Οι κατά τεκμήριο γλωσσοκτονοι έλληνες δημοσιογράφοι δεν αντιλαμβάνονται βέβαια ότι τα δήθεν διακριτικά (και οπωσδήποτε υποκριτικά) εισαγωγικά με τα οποία θεωρούν καθήκον τους να περικυκλώνουν το έφυγε καταλήγουν μακάβρια: όχι, ο μεταστάς δεν έφυγε στην πραγματικότητα, παρά είναι εδώ μαζί μας, δίπλα μας, απέθαντος σαν τους βρικόλακες. Ορίστε λοιπόν πόσο εύκολα η διακριτικότητα μπορεί να μεταστοιχειωθεί σε μακάβριαν αδιακρισία και προσβολή του νεκρού: όλα τα καταφέρνει ο έλληνας δημοσιογράφος.

Επί της ουσίας, η κατάχρηση του "ως", για να επανέλθω στο ειωθός της ωσεοπάθειας, έχει τη συνέπεια πως η γλωσσική αυτή διάκριση έχει πια ισοπεδωθεί, και επομένως το αν θα χρησιμοποιήσουμε "ως" ή "σαν" είναι απλώς θέμα ύφους, νομίζω.


Καλώς (ή καλ-σαν) βρεθήκαμε!


*Το άρθρο ανήκει στην Σπυριδάκη Δέσποινα από τη Λάρισα, που έλαβε την α' διάκριση στον 1ο Διαδικτυακό Λογοτεχνικό Διαγωνισμό Καλλιτεχνείου Αχαρνών, στην κατηγορία "Άρθρο"


0 σχόλια :