Περιοδικό || Ψ της Ψιψίνας: Τι είναι τρελό;

Γράφει ο Γαλήσ


Φυσιολογικός - μη φυσιολογικός.
Τι σημαίνει η διάκριση αυτή, η σχέση τους και το περιεχόμενό τους;
Ο ορισμός της παθολογίας παίζει καθοριστικό ρόλο στο αν κάποιος θα διαγνωστεί άρρωστος ψυχικά, ενώ η διάγνωση καθορίζει σε μεγάλο βαθμό τη θεραπεία που θα δεχτεί ο ασθενής. Η γραμμή φυσιολογικού-μη φυσιολογικού δεν είναι σαφής. Μια ευρεία χρησιμοποιούμενη διάσταση της φυσιολογικότητας είναι η λειτουργικότητα, δηλαδή πόσο λειτουργικός-αποτελεσματικός είναι στην καθημερινότητά του ο ασθενής.
Συχνά εναπόκειται στους επαγγελματίες ψυχικής υγείας να προσδιορίσουν σε ποιο σημείο του συνεχούς φυσιολογικό-μη φυσιολογικό τοποθετείται η συμπεριφορά ενός ατόμου. Επίσης, για να προβούν σε έναν τέτοιον ορισμό οι επαγγελματίες ψυχικής υγείας χρησιμοποιούν κάποια κριτήρια:
- Πλαίσιο συμπεριφοράς (χρόνος, χώρος, συγκυρία κατά τη διετέλεση μιας πράξης)
- Επιμονή συμπεριφοράς
- Κοινωνική παρέκκλιση (παραβίαση κοινωνικών προσδοκιών και κανόνων)
- Υποκειμενική δυσφορία
- Ψυχολογική μειονεξία (μη ικανοποίηση από το άτομο)
- Επίπτωση στη λειτουργικότητα (όπως τονίσαμε παραπάνω)

Σκεπτικισμός
Ο Rosenhan, λοιπόν, συλλογίστηκε πως αν τα καθιερωμένα κριτήρια και η εκπαίδευση που έχουν λάβει οι επαγγελματίες ψυχικής υγείας για την ψυχιατρική διάγνωση είναι επαρκή, τότε οι εν λόγω επαγγελματίες θα πρέπει να είναι σε θέση να διακρίνουν τους "εχέφρονες" από τους "παράφρονες".

Στρατολόγησε οχτώ συμμετέχοντες (ανάμεσα στους οποίους και τον ίδιο), οι οποίοι θα έπαιζαν τους "ψευδοασθενείς". Τι σημαίνει αυτό; Θα παρουσιάζονταν σε 12 ψυχιατρικά νοσοκομεία και θα ζητούσαν εισαγωγή, σε πολιτείες τόσο της Ανατολικής όσο και της Δυτικής Ακτής των ΗΠΑ. Όλοι οι ψευδοασθενείς είχαν λάβει τις ίδιες οδηγίες. Τηλεφώνησαν στο ψυχιατρείο και έκλεισαν ραντεβού. Κατά την άφιξή τους στο νοσοκομείο παραπονέθηκαν ότι άκουγαν φωνές που έλεγαν "άδειος", "κούφιος" και "γδούπος". Αυτή ήταν η μόνη εξαίρεση σε μια κατά τ' άλλα φυσιολογικότατη συμπεριφορά: έδωσαν αληθείς πληροφορίες στο άτομο που τους έπαιρνε τη συνάντευξη (πέρα από την αλλαγή ονομάτων και στοιχείων επαγγέλματος για τη συγκάλυψη του σκοπού της έρευνας). Με την ολοκλήρωση της συνέντευξης εισαγωγής όλοι, εκτός από έναν, έγιναν δεκτοί με τη διάγνωση της σχιζοφρένειας.

Η ζωή στο ψυχιατρείο
Από τη στιγμή που μπήκαν στο ψυχιατρείο, οι ψευδοασθενείς εγκατέλειψαν το προσποιητό τους σύμπτωμα και συμπεριφέρονταν φυσιολογικά. Εξαρτιόταν από τους ίδιους και τη συμπεριφορά τους για το πότε θα τους δινόταν εξιτήριο. Ο χρόνος διαμονής τους κυμάνθηκε από 7 μέχρι 52 ημέρες, με μέσον όρο τις 19. Το καίριο εύρημα ήταν ότι κανένας ψευδοασθενής δεν ανιχνεύτηκε ως τέτοιος από τα μέλη των νοσοκομείων. Ενώ τα μέλη του νοσοκομειακού προσωπικού δεν ανίχνευσαν τους ψευδοασθενείς, οι άλλοι ασθενείς δεν ξεγελάστηκαν τόσο εύκολα. Σε τρεις από τις νοσηλείες, 35 από 118 πραγματικούς ασθενείς εξέφρασαν υποψίες και σχολίαζαν: "Εσύ δεν είσαι τρελός!", "Εσύ είσαι δημοσιογράφος", "Κάνεις κάποιον έλεγχο στο νοσοκομείο!".
Οι επαφές ανάμεσα στο προσωπικό και στους ασθενείς ήταν ελάχιστες και παράξενες. Όταν ο ψυχίατρος περνούσε, πετούσε ένα "Καλημέρα, Ντέιβ. Πώς είσαι σήμερα;" κι έφευγε χωρίς καν να περιμένει απάντηση.
Σε αντίθεση με την επαφή, τα φάρμακα δεν σπάνιζαν. Συνολικά 2100 χάπια χορηγήθηκαν στους 8 ψευδοασθενείς (που δεν τα κατανάλωσαν). Άλλη μιαν αναφορά ψευδοασθενούς ήταν, ότι μια νοσοκόμα ξεκούμπωσε τη στολή της για να διορθώσει το σουτιέν της σε μια κοινόχρηστη αίθουσα γεμάτη άντρες ασθενείς. Δεν είχε την πρόθεση να είναι προκλητική, αλλά δε θεωρούσε τους ασθενείς "πραγματικούς ανθρώπους" σύμφωνα με την αναφορά. Οι ψευδοασθενείς κρατούσαν σημειώσεις αρχικά κρυφά. Μετά δε χρειαζόταν να το κρατούν μυστικό, διότι αυτή η συμπεριφορά θεωρήθηκε φυσιολογική της παθολογίας τους!

Και λοιπόν;
Η μελέτη του Rosenhan τι έδειξε; Ότι ακόμη κι οι εκπαιδευμένοι επαγγελματίες ψυχικής υγείας είναι ανίκανοι να διαχωρίσουν τους φυσιολογικούς από τους ψυχικά αρρώστους. Αυτό οφείλεται στη συντριπτική επιρροή που ασκεί το περιβάλλον του ψυχιατρείου πάνω στην κρίση του προσωπικού για τη συμπεριφορά ενός ατόμου. Η στάση που διαμορφώνεται είναι "αφού βρίσκονται εδώ, θα πρέπει να είνια τρελοί". Ακόμη πιο σημαντική ήταν η αναφορά του Rosenhan σε "κόλλημα της διαγνωστικής ετικέτας". Αυτό σημαίνει ότι όταν ένας ασθενής σημαδεύεται με την ετικέτα του "σχιζοφρενούς", η εν λόγω διάγνωση καθίσταται το κύριο χαρακτηριστικό γνώρισμα της προσωπικότητάς του/της. Από τη στιγμή που μπαίνει η η ετικέτα και περιέρχεται σε γνώση του προσωπικού, όλοι αντιλαμβάνονται τη συμπεριφορά του ασθενούς στο σύνολό της ως προερχόμενη από τη διάγνωση -εξ ου και η έλλειψη επαφής ή υποψίας για τις σημειώσεις που κρατούσαν οι ψευδοασθενείς. Ακόμη και το "ιστορικό" ενός ψευδοασθενούς χρωματιζόταν από τη διαγνωστική ετικέτα.

Τι μπορούμε να επισημάνουμε;
- Οι "εχέφρονες" δε μπορούσαν να διακριθούν από τους "παράφρονες" μέσα σε περιβάλλον ψυχιατρείου.
- Υπάρχει κίνδυνος που εγκυμονούν οι διαγνωστικές ετικέτες. Από τη στιγμή που ένας άνθρωπος σημαδεύεται με την ετικέτα ορισμένης ψυχολογικής κατάστασης, η ετικέτα αυτή εξαφανίζει όλα τα οποιαδήποτε άλλα ατομικά χαρακτηριστικά του. Όλη η συμπεριφορά του θεωρείται εκπορευόμενη της διαταραχής. Το χειρότερο είναι όλη αυτή η αντιμετώπιση μπορεί να καταλήξει σε αυτοεπιβεβαίωση και το ίδιο το άτομο (έστω και ψευδοασθενής) να αρχίσει να συμπεριφέρεται με αυτόν τον τρόπο.

Από αυτά οδηγηθήκαμε να δίνεται περισσότερη φροντίδα στις διαγνωστικές διαδικασίες, να υπάρχουν λιγότεροι έγκλειστοι σε ψυχιατρεία, ενώ αναπτύχθηκαν και δομές υποστήριξης εντός της κοινότητας. Όλα αυτά βέβαια δεν αναιρούν τη στήριξη των επαγγελμάτων υγείας ακόμη πάνω στις ετικέτες!

Και μια ακόμη ανεκδοτολογική αναφορά:
Ένα πανεπιστημιακό νοσοκομείο, το προσωπικό του οποίου είχε ακούσει για τα ευρήματα του Rosenhan προτού δημοσιευτούν, αμφισβήτησε ότι στον δικό του χώρο ήταν δυνατόν να συμβούν τέτοια διαγνωστικά σφάλματα. Ο Rosenhan δέχτηκε να το ελέγξει και πληροφόρησε το προσωπικό ότι μέσα στους επόμενους 3 μήνες θα έστελνε έναν ή περισσότερους ψευδοασθενείς. Από κάθε μέλος του προσωπικού ζητήθηκε να βαθμολογήσει τον κάθε εμφανιζόμενο ασθενή σε μία δεκάβαθμη κλίμακα, ως προς την πιθανότητα να είναι ψευδοασθενής. Μέχρι το τέλος του 3μήνου είχαν γίνει δεκτοί 193 ασθενείς. Από αυτούς, 43 θεωρήθηκαν με υψηλό βαθμό εμπιστοσύνης ως ψευδοασθενείς από ένα τουλάχιστον μέλος του προσωπικού. Ακόμη, τουλάχιστον ένας ψυχίατρος υποπτεύθηκε 23, ενώ ένας ψυχίατρος και ένα άλλο μέλος του προσωπικού αναγνώρισαν 19. Να όμως που ο Rosenhan δεν είχε στείλει κανέναν ψευδοασθενή καθ'όλη τη διάρκεια της περιόδου των 3 μηνών.

Η διαμάχη της εγκυρότητας της ψυχολογικής διάγνωσης η οποία άρχισε με το άρθρο (που εξετάζεται εδώ) του 1973 του Rosenhan συνεχίζεται ως σήμερα.

Υπάρχουν πολλές εξετάσεις και προεκτάσεις που θα συζητήσουμε σε επόμενη αναφορά και θα τη συνδέσουμε με τη παιδική σεξουαλική κακοποίηση.

Βιβλιογραφία
Greenberg, J. (1981, June/July). An interview with David Rosenhan. APA Monitor, 4-5.
Rosenhan, D.L. (1975). The contextual nature of psychiatric diagnosis. Journal of Abnormal Psychology, 84, 442-452.
Hock, R.R. (2009). 40 μελέτες που άλλαξαν την ψυχολογία. Τόπος, Αθήνα.

0 σχόλια :