Περιοδικό || Ψ της Ψιψίνας: Παιδιά - αυτόπτες μάρτυρες

Γράφει ο Γαλήσ

Ο αδερφός μου, ο Κόλιν, προσπαθούσε να μου πάρει τον Μίκυ Μάους (κόμικ) κι εγώ δεν τον άφηνα κι εκείνος με έσπρωξε σε μια στοίβα με τα ξύλα που ήταν η ποντικοπαγίδα. Και τότε το δάχτυλό μου πιάστηκε στην ποντικοπαγίδα. Και μετά πήγαμε στο νοσοκομείο και η μαμά μου, ο μπαμπάς μου και ο Κόλιν με πήγαν εκεί με το φορτηγάκι μας, γιατί ήταν πολύ μακριά. Και ο γιατρός μου έβαλε επίδεσμο στο χέρι μου.

Ο τετράχρονος Μπίλυ έδωσε μια απόλυτα λεπτομερή και πειστική περιγραφή αυτής του της ανάμνησης. Όμως... αυτή η ανάμνηση δεν ήταν ανάμνηση, γιατί το γεγονός αυτό δε συνέβη ποτέ. Συμμετείχε σ' ένα πείραμα, στόχος του οποίου ήταν να προσδιοριστεί πότε μπορούν να είναι πιστευτές οι μαρτυρίες του παιδιών σχετικά με κακοποιήσεις και τραυματισμούς.
Έχει υπολογιστεί ότι τα παιδιά-αυτόπτες μάρτυρες ανακρίνονται περίπου 10 φορές, πριν η όποια υπόθεσή τους φτάσει στο δικαστήριο (Whitecomb, 1992).
Το 1989 η διευθύντρια ενός παιδικού σταθμού ήταν κατηγορούμενη για κακοποίηση των παιδιών που πήγαιναν στον σταθμό. Λεγόταν ότι μέρος της κακοποίησης γινόταν με εργαλεία της κουζίνας.

Εισαγγελέας: Σε άγγιξε με ένα κουτάλι;
Παιδί: Όχι.
Εισ: Όχι; Εντάξει. Σου άρεσε, όταν σε άγγιζε με το κουτάλι;
Π: Όχι.
Εισ: Όχι; Γιατί;
Π: Δεν ξέρω.
Εισ: Δεν ξέρεις;
Π: Όχι.
Εισ:Τι έλεγες στην Κέλυ, όταν σε άγγιζε;
Π: Ότι δε μου αρέσει.

Αυτό που κάνει την αξιοπιστία της μνήμης των παιδιών τόσο κρίσιμη σε τέτοιες περιπτώσεις είναι ότι τα λάθη προς οποιανδήποτε κατεύθυνση είναι καταστροφικά. Πώς μπορούμε να ξέρουμε πότε να εμπιστευόμαστε ένα παιδί; Τα μικρότερα παιδιά που μπορεί να μη διακρίνουν τόσο ξεκάθαρα ανάμεσα στην φαντασία και την πραγματικότητα είναι πιο πιθανό να αναφέρουν μη πραγματικά γεγονότα; Ή τα μεγαλύτερα που μπορούν να φανταστούν μιαν ευρύτερη γκάμα γεγονότων, είναι πιθανότερο να κάνουν κάτι τέτοιο; Τι είδους ερωτήσεις πρέπει να κάμουμε χωρίς να τα καθοδηγήσουμε και ούτε να τα κάνουμε να νιώσουν άβολα;

Μελέτες για την μνήμη των παιδιών σχετικά με τα γεγονότα οδήγησε στα παρακάτω πέντε συμπεράσματα σχετικά με τη μαρτυρία τους ως αυτόπτες:

- Η περιγραφή γεγονότων από παιδιά αντανακλά αυτά που κωδικοποίησαν αρχικά, τις εμπειρίες τους στο μεσοδιάστημα της αποθήκευσης και τις συνθήκες κάτω από τις οποίες ανακτούν την πληροφορία.
- Όταν δεν υπάρχουν μεροληπτικές ερωτήσεις και στερεότυπα, ακόμα και παιδιά προσχολικής ηλικίας ανακαλούν σωστά πολλά από τα σχετικά σε μια νομική υπόθεση. Η μαρτυρία μπορεί να μην έχει πολλές λεπτομέρειες, αλλά αυτό που λένε τα παιδιά είναι γενικά σωστό.
- Τα παιδιά προσχολικής ηλικίας είναι ιδιαίτερα ευάλωτα στις επιδράσεις παραπλανητικών ερωτήσεων και στερεοτύπων. Όλοι είναι ευάλωτοι σε τέτοιες επιδράσεις, αλλά τα παιδιά προσχολικής ηλικίας επηρεάζονται περισσότερο απ' όσο τα μεγαλύτερα παιδιά και οι ενήλικες.
- Ο ευάλωτος χαρακτήρας υπάρχει τόσο σε γεγονότα που περιλαμβάνουν το σώμα των παιδιών και γεγονότα με σεξουαλικές αποχρώσεις, όσο και σε λιγότερο προσωπικές εμπειρίες.
- Για να επιτύχουμε την πιο σωστή ανάκληση, οι ερωτήσεις πρέπει να γίνονται με ουδέτερο τρόπο, να είναι αρκετά εξειδικευμένες, ώστε να προκαλούν μνήμες που διαφορετικά μπορεί να μην αναφέρονταν και το ερωτηματολόγιο δεν πρέπει να επανλαμβάνεται συχνότερα απ' όσο είναι αναγκαίο.

Βιβλιογραφία
Robert S. Siegler, Πώς σκέφτονται τα παιδιά, Μετ. Ζωή Κουλεντιανού, Εκδόσεις Gutenberg.

0 σχόλια :