Περιοδικό || Africa: Το φύλο είναι ο πρώτος τρομοκράτης


Χωρίς περίσκεψιν, χωρίς λύπην, χωρίς αιδώ
μεγάλα κ’ υψηλά τριγύρω μου έκτισαν τείχη.

Και κάθομαι και απελπίζομαι τώρα εδώ.
Άλλο δεν σκέπτομαι: τον νουν μου τρώγει αυτή η τύχη·

διότι πράγματα πολλά έξω να κάμω είχον.
A όταν έκτιζαν τα τείχη πώς να μην προσέξω.

Aλλά δεν άκουσα ποτέ κρότον κτιστών ή ήχον.
Aνεπαισθήτως μ’ έκλεισαν από τον κόσμον έξω.

[Καβάφης]


Δυστυχώς, λόγω των προσωπικών ανησυχιών της γράφουσας, σχεδόν ανέκαθεν η πρώτη και αυθόρμητη ανάγνωση των περισσότερων έργων τέχνης κινείται γύρω από ζητήματα φύλου. Το ίδιο συμβαίνει και με τον Καβάφη, με τη διαφορά όμως ότι η καβαφική ποίηση πράγματι διαπερνάται από τα βιώματα μιας έμφυλης καταπίεσης, χωρίς αυτό να αναιρεί φυσικά την καθολικότητα του καφαβικού έργου. Έτσι με αφορμή και μέσα από τα «Τείχη» θα επιχειρηθούν να απαντηθούν τα δυο ερωτήματα που εγείρει ο τίτλος: Γιατί το φύλο είναι τρομοκράτης; Και γιατί είναι ο πρώτος τρομοκράτης;

Είναι πολύ δύσκολο να αγνοηθεί η εμμονική τάση των ανθρώπων να ταυτοποιήσουν το «φύλο» ενός εμβρύου μήνες προτού γεννηθεί, μια τάση που είναι δηλωτική της αγωνίας της εκάστοτε κοινωνίας να αποδώσει ρόλους στα μέλη της και να αποκλείσει κάθε πιθανότητα εμφάνισης παρεκκλίσεων από τις επιταγές της κανονικότητας. Έτσι, οι ρόλοι μας και ο προορισμός μας έχουν καθοριστεί προτού γεννηθούμε από κατασκευές που υπήρχαν πολύ πριν από εμάς.

Υπό αυτό λοιπόν το πρίσμα, τα τείχη συμβολίζουν τους ρόλους και τις αξιώσεις ενός κοινωνικά κατασκευασμένου φύλου (συμπεριφορές, σεξουαλικές προτιμήσεις, σχέσεις με το «αντίθετο φύλο» κ.α.). Ένα φύλο που ωστόσο διατηρεί το προνόμιο της μιας και μοναδικής «φυσικής» αλήθειας που ως τέτοια δεν μπορεί να υποβληθεί σε κανένα κριτικό έλεγχο και σε καμία αμφισβήτηση, γι’αυτό και τα τείχη υψώθηκαν «Χωρίς περίσκεψιν, χωρίς λύπην, χωρίς αιδώ».

Ανάλογα λοιπόν με το «φύλο» του, το άτομο αναμένεται να εκδηλώσει συμπεριφορές σύμφωνα με τη «γυναικεία» ή την «ανδρική φύση» του. Συμπεριφορές όμως που δεν έχουν εγγενή αίτια αλλά είναι εμπεδωμένοι κοινωνικοί ρόλοι που εντοπίζονται αποκλειστικά στο ένα άκρο του διπόλου άνδρας-γυναίκα(αρρενωπότητα-θηλυκότητα) και ορίζουν/οριοθετούν επακριβώς τις επιθυμίες, τις σκέψεις και τις κοινωνικές σχέσεις του υποκειμένου αναγκάζοντας το, τελικά, να γίνει το φύλο του.

Μέσα σε αυτά τα στενά πλαίσια υποχρεωτικής ετεροκανονικότητας, το άτομο είναι καταδικασμένο να περιοριστεί ως προς τα ερεθίσματα, τα βιώματα αλλά και την έκφραση του, πράγμα που καθιστά αυτόματα αδύνατη τη συγκρότηση ολοκληρωμένων και ελεύθερων προσωπικοτήτων. Όλα τα παραπάνω γίνονται «Aνεπαισθήτως» (χρησιμοποιώντας και τις δυο ερμηνείες που προκύπτουν από την ιδιαιτερότητα της καβαφικής διαλέκτου), δηλαδή χωρίς να το καταλάβει το ίδιο το άτομο αλλά και χωρίς να το καταλαβαίνουν κι αυτοί που έχτισαν και χτίζουν καθημερινά τα τείχη, καθώς συνήθως τα στερεότυπα επιτελούνται από τα υποκείμενα και επιδρούν σε αυτά χωρίς να έχουν συνείδηση τα ίδια.

Τα στερεότυπα όμως γύρω από την κοινωνική κατασκευή του φύλου (και γενικότερα), δεν υπάρχουν μόνο για να οριοθετούν τις αποδεκτές συμπεριφορές, αλλά και για να αποκλείουν οτιδήποτε παρεκλίνει από τη νόρμα. Εδώ, λοιπόν, τα τείχη λειτουργούν ως μηχανισμός ακούσιας απομόνωσης και στιγματισμού του υποκειμένου, ένας μηχανισμός που απαξιώνει κάθε έκφραση ετερότητας και τιμωρεί τη μη συμμόρφωση του ατόμου με τις εκάστοτε νομιμοποιημένες συμπεριφορές.

«Και κάθομαι και απελπίζομαι τώρα εδώ.
Άλλο δεν σκέπτομαι: τον νουν μου τρώγει αυτή η τύχη·»

«μ’ έκλεισαν από τον κόσμον έξω.»

Οι συνέπειες της μη συμμόρφωσης και της εκδήλωσης τάσεων διαφοροποίησης από τη νόρμα μπορούν να εντοπιστούν και στη σχέση του ατόμου με τον εαυτό του και στη σχέση του ατόμου με την κοινωνία, ούσες εξίσου βίαιες και στις δυο περιπτώσεις.

Στην πρώτη περίπτωση, το άτομο καλείται να αποδεχτεί τον εαυτό του και τη διαφορετικότητα του, έχοντας όμως ήδη αφομοιώσει τις κυρίαρχες αντιλήψεις περί «σωστού» και «φυσιολογικού», αντιλήψεις που συνεχίζουν να αναπαράγονται σε καθημερινή βάση από το κοινωνικό περιβάλλον του ή ακόμη και από το ίδιο. Έτσι, λοιπόν, είναι αναγκαίο να μπει σε μια αρκετά επίπονη διαδικασία αποδόμησης στερεοτύπων προκειμένου να υπερνικήσει την εσωτερικευμένη ομοφοβία, τρανσφοβία, μισογυνισμό κτλ και τελικά να αποδεχτεί και να εκφράσει το φύλο του και τον εαυτό του.

Στη δεύτερη περίπτωση, το άτομο καλείται να σταθεί απέναντι σε μια κοινωνία που μισεί τη διαφορετικότητα και στρέφεται εκδικητικά σε οτιδήποτε ξεφεύγει από τις νόρμες που έχει επιβάλλει. Έτσι θα χρειαστεί να έρθει αντιμέτωπο τόσο στην ευρύτερη κοινωνία αλλά και στο άμεσο και έμμεσο οικογενειακό του περιβάλλον με καταστάσεις λεκτικής ή/και σωματικής βίας, στιγματισμού και απομόνωσης.

Συνοψίζοντας, λοιπόν, η συγκρότηση έμφυλων υποκειμένων σύμφωνα με τις κυρίαρχες «ηθικές» αρχές και τις επιταγές της «κοινής λογικής» εγκλωβίζει τα άτομα μέσα από την επιβολή μιας σειράς περιορισμών και ορίων αναφορικά με το ποιες εκφράσεις φύλου είναι νομιμοποιημένες και ποιες όχι. Ενώ όμως η συνειδητοποίηση του εγκλωβισμού αυτού από τα άτομα είναι τέραστιας σημασίας για την αποδόμηση των περιορισμών που τα κρατάνε δέσμια,τις περισσότερες φορές μια τέτοια συνειδητοποίηση εκκινεί διαδικασίες που είναι μεν απελευθερωτικές για το υποκείμενο αλλά ταυτόχρονα ψυχικά και σωματικά επώδυνες.

«Ίσως το φως θάναι μια νέα τυραννία.
Ποιος ξέρει τι καινούρια πράγματα θα δείξει.»

Afrika

0 σχόλια :