Περιοδικό || Afrika: Σχετικά με την απουσία γεννητικών οργάνων στα γυναικεία αγάλματα

Afrika
Πρώτη δημοσίευση εδώ

Κάνοντας μια βόλτα σε ένα μουσείο, παρατηρούμε τα αρχαιοελληνικά και ρωμαϊκά αγάλματα. Το πρώτο που προσέχουμε είναι η αγάπη των αρχαίων καλλιτεχνών για το γυμνό. Τα περισσότερα αγάλματα θεοτήτων ή ηρωών αναπαριστώνται ολόγυμνα ή ημίγυμνα, με ένα διακριτικό μαρμάρινο πέπλο, που αφήνει ακάλυπτο το στήθος, την πλάτη, τους μηρούς, τα πόδια. Από τα σχολικά μας χρόνια, έχουμε μάθει να εστιάζουμε ακριβώς στο πέπλο - και στο γεγονός ότι, αν και μαρμάρινο, είναι φτιαγμένο με τόση προσοχή, που μοιάζει με πραγματικό μεταξωτό ύφασμα. Άλλοτε εστιάζουμε την προσοχή μας στη στάση του σώματος, στα καλοσχηματισμένα άκρα ή στην εκφραστικότητα του προσώπου. Από τα σχολικά μας χρόνια, κοιτάζουμε, θαυμάζουμε, εστιάζουμε στην ευρύτερη εικόνα και αποφεύγουμε να κοιτάξουμε "χαμηλά" - και γιατί να το κάνουμε, άλλωστε; Τα αγάλματα έχουν τόσες λεπτομέρειες, γιατί να τις παραβλέψουμε, κοιτάζοντας τα γεννητικά όργανα;

Τι συμβαίνει, όμως, με την αναπαράσταση των γεννητικών οργάνων; Κάνοντας μια πιο προσεχτική βόλτα, συνειδητοποιούμε το εξής ενδιαφέρον στοιχείο: τα αντρικά γεννητικά όργανα αποτυπώνονται στα αγάλματα με κάθε λεπτομέρεια. Αντιθέτως, τα γυναικεία γεννητικά όργανα απουσιάζουν, ενώ στη θέση τους υπάρχει απλώς μια λεία επιφάνεια, χωρίς ήβη, χωρίς χείλη, χωρίς κανένα στοιχείο που να υπονοεί στο ελάχιστο την ύπαρξη κόλπου.



Στο κείμενό της με τίτλο "The fascinating reason there are no female genitals on statues", που αναδημοσιεύτηκε στο alternet.org (από την Guardian), η Syreeta McFadden σχολιάζει αυτήν ακριβώς την απουσία γυναικείων γεννητικών οργάνων στα αρχαιελληνικά και ρωμαϊκά αγάλματα. Σύμφωνα με τη συντάκτρια, αυτή η πρακτική σχηματοποιεί και κανονικοποιεί τον τρόπο σκέψεις των υποκειμένων απέναντι στο αντρικό και το γυναικείο (γυμνό) σώμα.

Διαβάζουμε, λοιπόν, στο κείμενό της:

“...λυγισμένο γόνατο, καμπυλωτός γοφός, γυρτός ώμος για να τονιστεί η μορφή. Το χέρι που καλύπτει το στήθος υποδηλώνει σεμνότητα, η ήβη είναι απαλή. Στην πραγματικότητα, σε κάθε γυναικείο άγαλμα η ήβη είναι απαλή. Ωστόσο, δεν υπάρχουν ανοίγματα ή διαχωρισμοί που να σχηματοποιούν τα γεννητικά όργανα. Όλες οι μορφές “εκεί κάτω” θυμίζουν κούκλα Μπάρμπι, θαρρείς τα γυναικεία σώματα βγήκαν από το κεφάλι του Δία, πλήρως σχηματισμένα, συχνά με τα ρούχα και (πάντα) χωρίς κόλπο.

Την ίδια στιγμή, τα αγάλματα ανδρών ξεχωρίζουν ολόγυμνα: τα πέη είναι παντού. Πέη όλων των μεγεθών και αποτυπωμένα με κάθε λεπτομέρεια. Στα αγάλματα γυναικών, δεν υπάρχει κόλπος, χείλη ή οποιαδήποτε λεπτομέρεια. Δεν υπάρχεια καμία υπόνοια ύπαρξης κόλπου."



Για την Syreeta McFadden, η πρακτική αυτή συνδέεται άμεσα με την πατριαρχία:

"Η πατριαρχία προσπάθησε να σβήσει την εικόνα της θηλυκότητας από τα αμνημόνευτα ακόμα χρόνια. Καταστρέφοντας την εικόνα, μπορείς να ελέγξεις το αφήγημα. Οι παγανιστές είχαν ιδιοποιηθεί το Πάσχα για να γιορτάζουν την επιστροφή της Αστάρτης. Πριν από αυτή, η θεά της γονιμότητας Ινάνα (ΣτΜ: θεότητα των Σουμερίων, που αντιπροσώπευε την αγάπη, τη γονιμότητα, αλλά και τον πόλεμο) κατέβαινε στον κάτω κόσμο, όχι για να σώσει τον αγαπημένο της σύντροφο, αλλά για να ενισχύσει τη δική της δύναμη. Μάλιστα, είχε εξορίσει τον σύζυγό της εκεί, ώστε να επιστρέψει η ίδια στη γη. Ακόμα και η Αφροδίτη του Βίλλεντορφ έχει κόλπο.



Ωστόσο, από ένα σημείο και μετά, ο κόλπος έγινε το συνώνυμο της ανηθικότητας. Καθώς η αρχαιοελληνική κοινωνία – η αθηναϊκή συγκεκριμένα – αναπτυσσόταν, η γυναικεία δύναμη και, κατ' επέκταση, ο κόλπος, “δυσφημιζόταν”. Τα αγάλματα που έχουν “επιζήσει” μέχρι σήμερα δείχνουν πώς επιβλήθηκαν τα ιδανικά των (αρχαίων) Ελλήνων στο γυναικείο σώμα, ενώ η ιστορία δείχνει πώς αυτό συνέβαλε στην αλλαγή των συμπεριφορών απέναντι στις γυναίκες. Το φύλο και η γυναικεία σεξουαλικότητα πλέον αντιμετωπιζόταν ως σύμβολα ντροπής, ασέλγεια και λογική καθιερώθηκαν ως έννοιες άσχετες μεταξύ τους, ενώ η πολιτισμική ευλάβεια απέναντι στη γονιμότητα έπαψε να υπάρχει.

Οι ακαδημαϊκοί θεωρούν ότι αυτή η αλλαγή είναι συνδεδεμένη με την εδραίωση της πατριαρχίας και με μια γενικότερη επιτυχημένη “καμπάνια” εξαφάνισης γυναικείων θεοτήτων από την αρχαιότητα. Η γραπτή γλώσσα βοήθησε στη σχηματοποίηση αυτών των ιδεών σχετικά με τις γυναίκες. Στο βιβλίο του “Το αλφάβητο εναντίον της Θεάς” ("The Alphabet versus the Goddess"), ο Leonard Schlainυποστηρίζει ότι η εξάπλωση του αλφαβητισμού στην αρχαιότητα συνδέθηκε με μια πολιτισμική στροφή ως προς την αντιμετώπιση των γυναικών. Αυτό το βλέπουμε έντονα και στα έργα του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη – και οι δύο ήταν υπέρμαχοι της ιδέας περί κατωτερότητας των γυναικών, γεγονός που αντικατοπτρίζεται στα εναπομείναντα έργα τους.

Οι παραστατικές τέχνες αντικατοπτρίζουν αυτή την αλλαγή. Οι άντρες, και κατ΄επέκταση τα σώματά τους και το φύλο τους, λατρεύονταν. Η Jane Caputi, στο βιβλίο της "Θεές και Τέρατα: Γυναίκες, Μύθος, Εξουσία και Δημοφιλής Κουλτούρα" (“Goddesses and Monsters: Women, Myth, Power and Popular Culture”, 2004) γράφει ότι, “ενώ ο φαλλός θεοποιείται, το γυναικείο συμβολικό του αντίστοιχο (...) στιγματίζεται παντού”. Έτσι, έγινε συνώνυμο με το παράλογο, το χάος, το κοινό”.



Για την McFadden, κατάλοιπα αυτής της αρχαίας πρακτικής παίρνουν διαστάσεις νόρμας και διαιωνίζονται. Έτσι, τα κατάλοιπα αυτά σε μεγάλο βαθμό καθορίζουν μέχρι και σήμερα το πώς βλέπει μια γυναίκα την εαυτή της, αλλά και το πώς αντιμετωπίζει το φύλο της.

"Αυτά τα μαρμάρινα αγάλματα αναπαριστούν μία αξία – μία εξιδανικευμένη αξία – σχετικά με τους αντρικούς και γυναικείους ρόλους στην κοινωνία που κωδικοποιούν μια δυναμική ισχύος και μια κοινωνική τάξη που εξακολουθεί να υπάρχει με διάφορους τρόπους ακόμα και σήμερα. Είναι μια πρακτική που φαίνεται επιπόλαια, μέχρι να συνειδητοποιήσουμε ότι επαναλαμβάνεται ξανά και ξανά: τότε γίνεται αντιληπτό ότι πρόκειται για κάτι εσκεμμένο και σκόπιμο, ενώ έχει ως μακροπρόθεσμη συνέπεια την εξάλειψη της ανθρώπινης φύσης της γυναίκας. Ακόμα και οι πιο “πεφωτισμένες” από εμάς ακόμα προσπαθούμε να “ξεμάθουμε” τους πολιτισμικούς ορισμούς του φύλου μας, που ορίζουν τους κόλπους (μας) ως “βέβηλους”, “ανήθικους”, “άσχημους”.

[...]

Ο δυτικός πολιτισμός στις ρίζες του κατηχεί ντροπή για τη γυναικεία ανατομία – και, κατ' επέκταση, τη γυναικεία σεξουαλικότητα – ντροπή που εξακολουθούμε να κουβαλάμε ασυνείδητα μέχρι και σήμερα. Το γυμνό αντρικό σώμα έχει κανονικοποιηθεί μέσα από τις καλλιτεχνικές αναπαραστάσεις του ηρωισμού και, πλέον, δεν σοκάρει και δεν προκαλεί ντροπή. Όμως αυτό ξεπερνά το ζήτημα της ανατομίας: έχει να κάνει με το πώς σκεφτόμαστε. Το ηρωικό αντρικό άγαλμα προτάσσει το γυμνό φύλο του, ενώ το γυναικείο – ακόμα και όταν έχει σεξουαλική διάσταση (ΣτΜ: βλ. Αγάλματα της Αφροδίτης) – κρύβει τη γύμνια του".



Η McFadden κλείνει το κείμενό της, διερωτώμενη για το ρόλο που παίζουν αυτές οι εικόνες στην ομογενοποίηση των γυναικείων γεννητικών οργάνων μέσω αισθητικών και χειρουργικών επεμβάσεων σήμερα. Αναρωτιέται, λοιπόν:

"Θα μπορούσε άραγε να είναι αυτός ο λόγος που υπάρχει τόσο μεγάλη έγνοια (ΣτΜ: και εμμονή) με την αποτρίχωση της γυναικείας ήβης; Γιατί κάποιες γυναίκειες έχουν “κολλήσει” στην ιδέα ότι πρέπει να αποψιλώσουν τα γεννητικά τους όργανα ή γιατί θεωρούν ότι τα χείλη τους είναι υπερβολικά μεγάλα και καταφεύγουν σε χειρουργική ανάπλαση του κόλπου; Μήπως όλα αυτά τα χρόνια εξαφάνισης των γυναικείων γεννητικών οργάνων από την τέχνη και την κουλτούρα έχουν συνεισφέρει στη δική μας ιδέα ότι πρέπει να είναι αόρατα ή απόντα;"

Σίγουρα το ερώτημα της McFadden δεν μπορεί να απαντηθεί μονολεκτικά. Προσφέρει, ωστόσο, αρκετή τροφή για σκέψη - και μας ιντριγκάρει να κοιτάξουμε "πιο χαμηλά", πιο προσεκτικά και πιο ουσιαστικά, την επόμενη φορά που θα βρεθούμε σε μουσείο...



*Διαβάστε το πρωτότυπο κείμενο εδώ: http://www.alternet.org/gender/fascinating-reason-there-are-no-female-genitals-statues

0 σχόλια :