Πρεσπαπιέ || φΥΛΟ πΟΡΕΙΑΣ_Σώμα (μέρος Β)



[περιγραφή ενότητας]

φύλο πορείας. Όχι ευφυολόγημα, ούτε ορθογραφικό. Η πορεία του σώματος μέσα στους αιώνες.
[σταμάτης παρασκευάς_φΥΛΟ πΟΡΕΙΑΣ]

Αυτό το σώμα
Έχει σημάδια προδοσίας που δε σβήνουνε
Πόσο ακόμα
Θα με σκορπάς, θα με πουλάς, κι εγώ θ’ αφήνομαι
Νίκος Οικονομόπουλος


Το σώμα, εκτός από αυταπόδεικτο στοιχείο της υπόστασής μας, αποτελεί παράλληλα το όριο και τη δυνατότητα της δράσης και έκφρασής μας στον κόσμο και την κοινωνία, θεωρούμε ότι γνωρίζουμε τα πάντα γι' αυτό, αλλά επιπροσθέτως γνωρίζουμε τα πάντα και μάς γνωρίζουν πλήρως μέσω αυτού. Η μνήμη μεταβιβάζεται μέσω της επικοινωνίας. Τα παλαιότερα μέλη της ομάδας μεταδίδουν στα νεότερα τις αναπαραστάσεις που υπάρχουν για την ομάδα. Ο Connerton (1998) αναφέρει δύο ακόμη οδούς μεταβίβασης της κοινωνικής μνήμης. Η μία αφορά τις επετειακές τελετές και η άλλη τις πρακτικές του σώματος. Μέσω αυτών των δύο οδών καθίστανται είτε συνειδητά είτε ασυνείδητα, πιο εύκολες τόσο η μετατροπή του παρελθόντος σε εικόνες του παρόντος όσο και η δυνατότητα χρήσης τους σε οποιαδήποτε χρονική στιγμή από το κάθε μέλος της κοινωνικής ομάδας.

Οι τελετές σχετίζονται με το περιεχόμενο ενός συγκεκριμένου επετειακού γεγονότος και πραγματοποιούνται για να τιμηθεί το "αντικείμενο της ανάμνησης" αλλά και για να δοθεί ένα γενικότερο "νόημα" στη ζωή των συμμετεχόντων. Το γεγονός ότι οι τελετές λαμβάνουν χώρα σε σταθερά προκαθορισμένο τόπο και χρόνο υποδηλώνει ότι υπάρχει συνέχεια και επαφή με το παρελθόν. Οι συγκεκριμένες διαδικασίες που ακολουθούνται κατά την επετειακή τελετή δεν φανερώνουν απλώς τον χαρακτήρα της τελετής, αλλά δείχνουν και την ανάγκη των συμμετεχόντων να επικοινωνήσουν με το παρελθόν τους (βλ. εθνικές και θρησκευτικές επέτειοι).

Όσον αφορά τις πρακτικές του σώματος, πρόκειται για συνήθειες που αφορούν το σώμα και δείχνουν πώς η κοινωνική μνήμη εγγράφεται στο σώμα και στις χειρονομίες των ατόμων και πώς μεταβιβάζεται μέσω αυτών. Για παράδειγμα, η χειραψία ή το χαμόγελο στην παρουσία ενός προσώπου είναι μηνύματα που στέλνει ο πομπός στον δέκτη μέσω πρακτικών του σώματός του. Δεν γεννηθήκαμε γνωρίζοντας ότι πρέπει να δίνουμε το χέρι μας. Αυτό το μάθαμε μέσα από τους όρους ή τους κανόνες της κοινωνικής αλληλεπίδρασης. Όταν πρόκειται για "στάσεις" του σώματος, χειρονομίες και κινήσεις που είναι κατάλληλες για διαφορετικές περιστάσεις, όπως αυτές που είναι κατάλληλες για επετειακές τελετές και εκείνες για ανεπίσημες καθημερινές δραστηριότητες, απαιτείται ειδική εκμάθηση. 

Σε γενικές γραμμές, οι πρακτικές σώματος είναι προβλέψιμες, ακόμη κι αν δεν είναι εφικτό να περιγραφούν με λόγι ή δεν γίνονται συνειδητά αντιληπτές μέσω των αισθήσεων. Συνήθως είναι αυτόματες και δεν αναγνωρίζονται ως μεμονωμένες και ξεχωριστές από την υπόλοιπη συμπεριφορά του ατόμου. Σε κάθε περίπτωση, η σημασία που έχουν για την κοινωνική μνήμη είναι εμφανής. Ενδεικτικά αναφέρουμε ότι η ισχύς και ο ιεραρχικός βαθμός εκφράζονται με συγκεκριμένες στάσεις του σώματος.

Όλοι γνωρίζουμε τι σημαίνει όταν ένα άτομο κάθεται σε μια θέση που είναι πάνω από το όρθιο πλήθος, όταν όλοι σε μιαν αίθουσα σηκώνονται όρθιοι μόλις εισέλθει σε αυτήν ένα συγκεκριμένο άτομο, όταν κάποιος υποκλίνεται μπροστά σε έναν άλλον κλπ. Σημασία έχει επίσης και η κατεύθυνση των κινήσεών μας μέσα στον χώρο. Συγκεκριμένα, η κατεύθυνση προς τα πάνω και η προς τα κάτω μπορεί να δηλώνουν τις διττές έννοιες του ανώτερου και του κατώτερου, του αφ' υψηλού βλέμματος ή της ικεσίας και του σεβασμού.

Βεβαίως παρατηρούνται διαφορές στη σημασία των χειρονομιών και των στάσεων του σώματος στους διαφορετικούς πολιτισμούς. Το σώμα μας είναι ικανό να μεταφέρει μνήμες της κοινωνίας όπου ζούμε. Τόσο οι επετειακές τελετές όσο και οι πρακτικές του σώματος λειτουργούν ως συστήματα διατήρησης της κοινωνικής μνήμης. Οι κοινωνικές ομάδες εμπιστεύονται τους σωματικούς αυτοματισμούς και τις δομημένες τελετουργικές διαδικασίες επετειακού περιεχομένου για να πετύχουν το έργο της μεταβίβασης των αξιών, των αρχών, των κανόνων και των εμπειριών τους που τόσο επιθυμούν να κρατήσουν ζωντανές στο παρόν και στο μέλλον.

0 σχόλια :