Πρεσπαπιέ || φΥΛΟ πΟΡΕΙΑΣ_Σώμα (μέρος Α)



[περιγραφή ενότητας]
φύλο πορείας. Όχι ευφυολόγημα, ούτε ορθογραφικό. Η πορεία του σώματος μέσα στους αιώνες.
[σταμάτης παρασκευάς_φΥΛΟ πΟΡΕΙΑΣ]

Σώμα μου, 
σώμα μου φτιαγμένο από πηλό, 
σώμα μου, 
κάνεις ό,τι θέλεις το μυαλό
Νότης Σφακιανάκης

Το σώμα, εκτός από αυταπόδεικτο στοιχείο της υπόστασής μας, αποτελεί παράλληλα το όριο και τη δυνατότητα της δράσης και έκφρασής μας στον κόσμο και την κοινωνία, θεωρούμε ότι γνωρίζουμε τα πάντα γι' αυτό, ταυτίζοντάς το με τον εαυτό μας. Είναι μια καθημερινότητα και μια εμπειρία τόσο άμεση και προσιτή ώστε πολλές φορές νομίζουμε ότι δεν χρειάζεται καμιά περαιτέρω ανάλυσή του. Η ανάπτυξη και υιοθέτηση των νέων τεχνολογιών όμως σε μια πληθώρα φαινομένων (π.χ. θεραπεία και διαχείριση του σώματος) και μορφών επικοινωνίας και δράσης (π.χ. διαδίκτυο), καθώς και οι ραγδαίες αλλαγές στη δομή των σύγχρονων κοινωνιών επιβάλλουν πλέον την ανάλυση της διάστασης του ενεργητικού σωματοποιημένου υποκειμένου. Αυτή την ανάλυση επιχειρεί το βιβλίο, το οποίο περιγράφει τις βασικές θεωρίες, έννοιες και αναλυτικές κατηγορίες που δομούν σήμερα το αντικείμενο της κοινωνιολογίας του σώματος, αναδεικνύοντας παράλληλα τον δυναμικό και πολυσύνθετο χαρακτήρα του σώματος στις σύγχρονες κοινωνίες. Το ανθρώπινο σώμα αντιμετωπίζεται ως μια βιολογικο-κοινωνική υπόσταση η οποία στο πλαίσιο μιας δυναμικής διαδικασίας δεν παραμένει στατική, αλλά εξελίσσεται, σε μια πορεία που σταδιακά τείνει από το βιολογικό στο σύγχρονο δυναμικό κοινωνιο-βιολογικό, ακόμα και δυνητικοποιημένο, σώμα.
[Κοινωνιολογία του Σώματος, Γεώργιος Αλεξιάς. Εκδόσεις ΠΕΔΙΟ]

Ρομποτική, μεταμοσχεύσεις, πλαστικές εγχειρίσεις, ο εξουσιαστικός λόγος της ιατρικής (που παρεμβαίνει στη δομή και εικόνα του σώματος, άρα και στην ανάγνωση αυτού από τους γύρω μας) μέσα νέων τεχνητών μελών ή της πλήρους "διαύγειας του εσωτερικού του σώματος" ή της αλλαγής της εικόνας (και της αυτο-εικόνας μας) από μια απλή πλαστική στη μύτη μέχρι την αλλαγή του βιολογικού φύλου, όλα καθιστούν το σώμα ένα πεδίο αλλαγών, μελετών, αναγνώσεων του κόσμου.
Το σώμα είναι το μόνο εργαλείο με το οποίο αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο. Σώμα δεν είναι μόνο ο κορμός και τα χέρια ή τα πόδια μας, αλλά και -σχεδόν φετιχιστικά- η δομή του οφθαλμού και του οπτικού κέντρου του εγκεφάλου μας (βάσει φύσης βλέπουμε ένα μικρό φάσμα του ορατού φωτός, άρα και η γνώση μας για τον κόσμο στηρίζεται σε αυτό) ή το σχήμα των χειλιών μας (που μας κάνει πιο ελκυστικούς σε κάποιες ομάδες ανθρώπων από ό,τι σε κάποιες άλλες) ή το χρώμα του δέρματός μας (ένα καθαρά σωματικό χαρακτηριστικό από το οποίο εκκινούν ένα σωρό στερεοτυπικές και ρατσιστικές κατηγοριοποιήσεις κλπ).
Είμαστε ένα σώμα, δεν έχουμε ένα σώμα. Έτσι (σωματικώς) συμμετέχουμε στον κόσμο που μας εμπεριέχει -κι ουχί μας υπερβαίνει.

Θα επικεντρωθούμε λίγο στη σκέψη του Μερλώ Ποντύ:
Αυτό που επιζητούμε είναι να αποφύγουμε τη δογματική άποψη, σύμφωνα με την οποία η θέση του ανθρώπου στον κόσμο οφείλεται στην υπεροχή που του παρέχει η νόησή του. Και τούτο επειδή ακριβώς η πρωτοκαθεδρία της νόησης οδηγεί αναπόφευκτα στο δίπολο συνείδηση - αντικείμενο.
Η δύναμη της σκέψης του Μερλώ-Ποντύ βρίσκεται στην επιμονή με την οποία έδειξε ότι το προνομιακό εκείνο στοιχείο της ανθρώπινης φύσης που της επιτρέπει άμεση και πρωτογενή επαφή με τον κόσμο δεν είναι άλλο από το σώμα. Γιατί; Διότι το σώμα υφίσταται υπό μια διπλή συνθήκη: δεν είναι μόνο φορέας της δυνατότητας να βλέπω ή να αγγίζω τα πράγματα, αλλά είναι αυτό το ίδιο ορατό και προσφέρεται στην αφή. Τη στιγμή που αγγίζω το ένα χέρι μου με το άλλο, συνειδητοποιώ ότι αυτό το χέρι είναι ταυτόχρονα «σάρκα», δηλαδή φορέας της αντίληψης, και «πράγμα», δηλαδή αντικείμενο της αντίληψης. Δεν είναι μόνο λόγος (συνείδηση) ή μόνο πράγμα, είναι και τα δύο ταυτόχρονα.

Δεν υπάρχει για μένα χώρος ή κόσμος, αν δεν υπάρχει σώμα. Δεν είναι ευφυολόγημα, ούτε αφορισμός, ούτε εξιδανίκευση, είναι μια διαπίστωση βάσει της οποίας σίγουρα αναγνωρίζουμε πώς οι περιορισμοί και οι δυνατότητες που αυτό μας παρέχει μάς οδηγούν στην αλληλεπίδραση με τον κόσμο γύρω μας.
Πώς τον αγγίζουμε, πώς τον επεξεργαζόμαστε, πώς τον θυμόμαστε, τι νιώθουμε, τι παράγουμε, τι ξεχνάμε.

0 σχόλια :